Thông tin họ Tô Việt Nam( TTHTVN ) số 14 (trang 39) cung cấp 1 tư liệu rút trong tập sách" Triều Trần và con người thời Trần" (1) trang 216 của Viện Sử học và Hội Khoa học lịch sử Việt Nam : " Vợ Trần Lý là con gái Thái úy Tô Hiến Thành". Chỉ tiếc là sách không cho biết tên người con gái họ Tô này nên TTHTVN đang phải đi tìm mà hướng tìm là trong gia phả họ Trần.
TTHTVN số 14 cũng cung cấp 1 tư liệu rút từ sách " Thái Bình với sự nghiệp triều Trần " (2) trang 98 của Sở Văn hóa- Thông tin tỉnh Thái Bình:" Vợ Trần Lý chính là chị gái viên quan đại thần nhà Lý là Thái úy Tô Trung Từ".
Chắp nối hai nguồn tư liệu nói trên, TTHTVN đã khẳng định: Tô Trung Từ là con trai Đức Tô Hiến Thành.
Nhưng cũng hai cuốn sách trên ở trang 102 quyển (1), trang130 quyển (2) còn có một thông tin nói là: Tháng 6 năm 1211, Tô Trung Từ tư thông với Thiên Cực công chúa, bị chồng công chúa là Vương Thượng(?) giết chết.
Thông tin trên chứa đựng nhiều điều phi lý:
- Năm 1211 Trần Thị Dung mới được Lý Huệ Tông lập làm nguyên phi( sau là Hoàng hậu- 1217); năm 1226 sau khi Lý Huệ Tông bị bức tử, Thái hậu Trần Thị Dung ( vì là mẹ của Lý Chiêu Hoàng đã lên ngôi vua) mới bị giáng làm Thiên Cực công chúa và gả cho Trần Thủ Độ.
- Và theo thần phả đình làng Vỵ Khê, xã Điền Xá, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định,nơi thờ Tô Trung Từ là ông tổ nghề trồng hoa cây cảnh Việt Nam thì năm 1211, thấy cảnh triều chính nhà Lý rối ren ông đã xin về ở ẩn. Đến ấp Nguyễn gia trang(tên cũ làng Vỵ Khê) thấy nơi đây là vùng đất đẹp, phù sa mầu mỡ, dân cư thuần phác đã lập điền trang để ở. Ông khuyến khích sản xuất nông nghiệp, dạy dân trồng hoa cây cảnh, cắt cây sửa thế làm kế sinh nhai. Đời sau nhân dân làng Vỵ Khê thờ Tô Trung Từ làm ông tổ nghề trồng cây cảnh.Hiện nay hai bên ban thờ Ngài còn đôi câu đối mà một vế là:"Tài thụ chủng hoa Tô tướng thủy" nghĩa là trồng cây ươm hoa là nghề Tô tướng công khởi đầu.
Năm 1374, trạng nguyên Đào Sư Tích qua đây có đề thơ:
Dương Xá chi nam Bình Giã bảo
Tô công thứ nhất(?)kiến gia cư
Hoa thôn Nguyễn ấp tòng tư thịnh
Thị quán, giang tân niệm thế sư
Đại ý là: Thành Bình Giã phía Nam Dương Xá- Tô tướng công đã ở nơi đây- Làng hoa Nguyễn ấp ngày càng thịnh vượng- chợ búa, bến sông( tấp nập ), nhớ đến( công ơn ) của Thầy,
Năm 1211 Tô Trung Từ mới về đây ở, còn sống ở đây một thời gian dàì, dạy dân nghề trồng hoa cây cảnh.Vậy làm sao có thể xẩy ra bi kịch trên vào năm 1211.
Tuy nhiên dòng thông tin trên cũng làm người đọc phân tâm là tại sao Tô Trung Từ, người có công lớn với triều Trần (đưa nhiều người họ Trần: Trần Lý, Trần Thừa, Trần Tự Khánh vào làm quan triều Lý, Trần Thị Dung vào làm hoàng hậu Lý Huệ Tông, giúp họ Trần phát triển thế lực chính trị, quân sự để từ đó họ Trần lấy ngôi nhà Lý) lại bị Trần Thủ Độ (chồng công chúa Thiên Cực) giết hại.
Ông Tô Văn Chung, trưởng ban liên lạc họ Tô thành phố Hải Phòng có đưa tôi tấm danh thiếp của ông Trần Ngọc Bảo, Chủ tịch Hội đồng cố vấn Hội đồng Trần tộc Việt Nam. Qua trao đổi điện thoại với ông Trần Ngọc Bảo, tôi thấy đây là nơi có thể làm rõ được những vấn đề còn nghi vấn nói trên,
Ngày 01-05-2011, tôi đã đến gặp trao đổi với ông Trần Ngọc Bảo và qua ông Bảo giới thiệu, ngày 02-05-2011 tôi đã đến gặp ông Trần Mạnh Quảng, Chủ tịch Hội đồng Trần tộc Việt Nam và bà Trần Thu Nguyệt, Giám đốc trung tâm thông tin văn hóa họ Trần, Chánh văn phòng Ban liên lạc họ Trần Việt Nam, được các vị cung cấp một số tài liệu và trao đổi về hoạt động dòng họ.
Từ những tài liệu và trao đổi nói trên, tôi viết dưới đây nhận thức của tôi hiện nay về hai điều còn nghi vấn nói trên.
1- Tô Phương Lan, con gái Đức Tô Hiến Thành là phu nhân Trần Lý.
Điều này được ghi trong Phả hệ họ Trần in trong cuốn sách Văn hóa họ Trần (trang 58) xuất bản tháng 9 năm 2010 chào mừng 1000 năm Thăng Long-Hà Nội. Bảng phả hệ khá dài, tôi chỉ trích ra đây một số dòng có liên quan.
Phả hệ ghi:
Đời 1: Trần Tự Kình(1103-1193) sau được truy tôn là Mục Tổ Hoàng Đế.
Đời 2: Trần Tự Hấp (1135-1206) sau được truy tôn là Ninh Tổ Hoàng Đế.
Đời 3:Trần Lý (1160-1210) sau được truy tôn là Nguyên Tổ Hoàng Đế
(Vợ) Tô Phương Lan sau được truy tôn là Nguyên Từ Hoàng Hậu.
( ở cột Ghi chú ghi Tô Phương Lan có em là Tô Trung Từ làm quan triều Lý ).
Các con: Trần Thừa, Trần Tự Khánh,Trần Thị Dung. Trần Thị Tam Nương.
Tên bà Tô Phương Lan còn ghi trong" Văn tế Tổ họ Trần". Bài văn tế này cũng in trong sách Văn hóa họ Trần nói trên (trang 63).
Văn tế sau khi cung thỉnh Thái Thượng hoàng Trần Thừa ...., đồng cung thỉnh Thủy tổ Trần Kình...., Đệ nhị tổ Trần Hấp...., Đệ tam tổ Trần Lý truy tôn Chiêu Vương Nguyên Tổ Hoàng Đế tận dương mệnh Kỷ Tị niên (1210) Nguyên tổ tỉ Tô Phương Lan Hoàng Hậu.
Nhưng các vị trong Hội đồng Trần tộc và Ban liên lạc họ Trần Việt Nam chỉ biết Tô Phương Lan là chị gái Tô Trung Từ, chưa biết bà là con gái Đức Tô Hiến Thành nên rất vui mừng khi được tôi cung cấp thông tin này. Các ông gọi họ Tô là họ ngoại và tỏ ý muốn được tham dự lễ kỷ niệm ngày sinh, ngày mất Đức Tô Hiến Thành hàng năm.
Nhân dân ta có câu" Phúc đức tại mẫu" Hiểu theo ý này thì Hoàng Hậu Tô Phương Lan là người phúc đức tuyệt vời vì bà đã sinh ra nhiều vĩ nhân, danh nhân họ Trần trong lịch sử Việt Nam.
Bà là thân mẫu của Thái Thượng hoàng Trần Thừa, Kiến Quốc Đại vương Trần Tự Khánh, Linh Từ Quốc mẫu Trần Thị Dung.
Bà là tổ mẫu (bà nội) của Trần Thái Tông Trần Cảnh, An Sinh vương Trần Liễu, Khâm Thiên vương Trần Nhật Hiệu, Hoài Đức vương Trần Bà Liệt. Là bà ngoại của Lý Chiêu Hoàng, Lý Thuận Thiên đều là Hoàng hậu của Trần Thái Tông.
Bà là cụ nội của Thánh Tông Hoàng đế Trần Hoảng, Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Thượng tướng Thái sư Chiêu Minh Đại vương Trần Quang Khải, Chiêu Văn Đại vương Á thánh Trần Nhật Duật.
2-Về sự việc Tô Trung Từ bị chồng của Thiên Cực công chúa là Vương Thượng giết hại.
Theo sử sách thì chồng của công chúa Thiên Cực là Trần Thủ Độ (1226). Trong sử nhà Lý, nhà Trần không có người nào tên là Vương Thượng.
Như trên đã phân tích: sự phi lý về thời gian(1211) và tên người (Vương Thượng) đã phủ định tính chân thực của thông tin nói trên.
Khi tôi mang vấn đề này trao đổi thẳng thắn với ông Trần Quốc Bảo, Chủ tịch Hội đồng cố vấn Hội đồng Trần tộc là người đã dành nhiều công sức và có nhiều công trình nghiên cứu về sử nhà Trần thì ông khẳng định sự việc trên là không có và ông rất đề cao công lao của Tô Trung Từ với nhà Trần.
Còn Tô Trung Từ ít được nói đến trong sử nhà Trần vì ngay từ năm 1211 ông đã treo ấn từ quan về ở ẩn khi đang là Thái úy phụ chinh dưới triều Lý Huệ Tông. Và 15 năm sau họ Trần mới lấy ngôi nhà Lý. Vì vậy ông chỉ có công giúp họ Trần buổi đầu xây dựng cơ đồ và không có vai trò gì trong sự nghiệp võ công văn trị huy hoàng của triều Trần.
Ông Trần Ngọc Bảo còn là người đã dự cuộc hội thảo" Thái Bình với sự nghiệp triều Trần"- tài liệu hội thảo đã được in thành cuốn sách cùng tên nói trên- và ông khẳng định là trong hội thảo không có thông tin này.
Tôi có đọc cuốn Thuyết Trần- Sử nhà Trần. Cuốn sách dày 535 trang do Ban liên lạc họ Trần Việt Nam xuất bản. Trong cuốn sách có những dòng đề cao công lao của Tô Trung Từ cùng cha con Trần Lý khôi phục ngai vàng cho Lý Cao Tông. Sách cũng dành nhiều trang viết và nhận xét đánh giá về Trần Thủ Độ cùng những việc làm của ông nhưng sách không có chữ nào nói là Trần Thủ Độ sát hại Tô Trung Từ.
Hơn nữa trong các sách chính sử không có sự việc trên. Ta cũng không vì một dòng thông tin không chính thống.chứa đựng nhiều điều phi lý mà làm hoen mờ phẩm giá và công lao của Thái úy Tô Trung Từ- con trai Đức Tô Hiến Thành- với đất nước và nhân dân.
Theo Bác Tô Bỉnh